مهر : با گذر از کرانه هاى پارک ملى دریاچه ارومیه به راحتى مى توان چهره نگران دریاچه ارومیه را از نزدیک مشاهده کرد. حتى هاى و هوى گردشگران و مسافران نوروزى امسال هم نتوانست سکوت سنگین دریاچه را بشکند. نگرانى درباره خشک شدن پارک ملى دریاچه ارومیه مربوط به امسال و پارسال نیست بلکه از حدود ۹ سال گذشته مسئولان و کارشناسان امر، وضع این دریاچه را بحرانى دانسته و بارها بر تهدید جدى خشکسالى آن هشدار داده اند.امسال نیز مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربى نسبت به جدى شدن این تهدید به مسئولان هشدار داد.نگرانى درمورد وضع این دریاچه زمانى جدى تر مى شود که با وجود بارندگى هاى مطلوب چند سال اخیر هیچ گونه بهبودى در وضعیت آن مشاهده نشده و پسروى و کاهش سطح آب آن همچنان ادامه داشته و از ارتفاع آب این دریاچه مدام کاسته مى شود...

مطالعات مدیریت زیست بوم حوضه آبریز دریاچه ارومیه که با همکارى بانک جهانى به اتمام رسیده، نشان مى دهد دریاچه ارومیه به عنوان دومین دریاچه شور جهان تا کمتر از ۲۰ سال آینده با بحران شدیدى مواجه خواهد شد.از ۱۲ سال پیش تا کنون نمودار تراز آب پارک ملى دریاچه ارومیه رو به پایین است اما خشکسالى امسال وضع این اکوسیستم را بحرانى تر و شرایط زیست وحوش را با خطرى جدى مواجه ساخته است به گونه اى که مدیر کل اداره کل حفاظت محیط زیست استان در اوایل روزهاى امسال براى چندین بار متوالى نسبت به خشک شدن این دریاچه هشدار داد.

براساس اعلام اداره کل حفاظت محیط زیست استان در حال حاضر از مجموع ۵۷۰ هزار هکتار مساحت دریاچه ارومیه حدود ۱۲۰ هزار هکتار آن بویژه در مناطق جنوب و شرق و نیز حواشى پست به شوره زار تبدیل شده و وضع این دریاچه را با یک بحران بزرگ مواجه ساخته است. هم اکنون از تراز حداکثر آب این دریاچه در سال ۷۴ به میزان ۶ متر کاسته شده و این روند نیز همچنان ادامه داشته و پسروى و کاهش سطح آب این دریاچه نیز هر سال بیشتر از سال دیگر مى شود. دریاچه ارومیه یکى از ۵۹ ذخیره گاه طبیعى محیط زیست جهان است که به دلیل طبیعت مناسب براى زیست دائمى و موقت انواع پرندگان کمیاب و نادر جهان و زیبایى هاى طبیعى سواحل و جزایر آن از سوى یونسکو به عنوان یک ذخیره گاه بیوسفرى زیست سپهر در جهان شناخته شده است. این دریاچه با زیبایى هاى طبیعى خود یکى از بزرگ ترین معادن املاح جهان به شمار مى رود که نزدیک به ۸میلیارد متر مکعب انواع نمک ها را در خود جاى داده است. دریاچه ارومیه پس از بحرالمیت در فلسطین اشغالى دومین دریاچه شور از نظر سختى آب در جهان محسوب مى شود و بیستمین دریاچه بزرگ جهان است. این دریاچه در بین استان هاى آذربایجان شرقى و غربى واقع شده و مساحت کلى حوضه آبریز آن ۵۱ هزار کیلومتر و حجم کلى آب موجود در آن تا مرز ۳۷ میلیارد متر مکعب مى رسد. طول این دریاچه از شمال به جنوب ۱۳۵ و عرض آن ۱۸ تا ۵۵ کیلومتر و عمیق ترین نقطه آن ۱۶ متر است.

کیومرث کلانترى، مدیرکل حفاظت زیست آذربایجان غربى در این باره

مى گوید: سطح آب پارک ملى دریاچه ارومیه در فروردین ماه امسال نسبت به زمان مشابه پارسال ۲۹ سانتیمتر کاهش نشان مى دهد.

وى ادامه مى دهد: تراز آب پارک ملى دریاچه ارومیه هم اکنون نسبت به ماکسیمم آن ۵‎/۴۷ متر و نسبت به تراز اکولوژیک ۱‎/۴۰ متر پایین تر است.

کلانترى عنوان مى کند : با تشکیل ستاد بحران پارک ملى دریاچه ارومیه تدابیر لازم براى مدیریت بحران اندیشیده و

برنامه ریزى هایى براى مدیریت بهینه حیات وحش در جزایر پارک ملى تدوین شده است که از آن جمله مى توان به کاهش جمعیت حیات وحش از طریق انتقال به سایر زیستگاه هاى مستعد کشور اشاره کرد.

وى یادآورمى شود: هم اکنون بیش از ۱۲۰ هزار هکتار از سطح پارک ملى دریاچه ارومیه تبدیل به شوره زار شده که این امر تهدیدى جدى براى سایر کاربرى هاى منطقه از جمله کشاورزى، باغدارى، گردشگرى و ... محسوب مى شود.

این مقام مسئول خاطرنشان مى کند: وصل شدن برخى از جزایر به خشکى، از کار افتادن اسکله ها و سختى در تردد شناورها، افزایش شورى آب و رسیدن املاح به ۳۳۰ گرم در لیتر، توقف زادآورى آرتمیا، گرفتار شدن پرندگان در نمک، ضعیف شدن پوشش گیاهى جزایر و کاهش میزان آبدهى چشمه هاى آب شیرین موجود در داخل جزایر از مهم ترین مشکلات پارک ملى دریاچه ارومیه است.

وى مى افزاید : بر اثر کاهش ارتفاع آب دریاچه ارومیه، ۵ جزیره از جزایر ۹ گانه این دریاچه به خشکى متصل شده که این امر در تاریخ حیات این دریاچه بى سابقه بوده است.

کلانترى با بیان این که براى نجات این دریاچه نیازمند عزم ملى هستیم تصریح مى کند : وضعیت بحرانى این دریاچه از سوى وزیر نیرو به رئیس جمهور گزارش شده و کمیته سه جانبه اى متشکل از وزارتخانه هاى نیرو، کشاورزى و سازمان حفاظت محیط زیست براى بررسى و مرتفع ساختن این مشکل تشکیل شده است.

وى مى گوید: سازمان حفاظت محیط زیست نیز پیشنهادهاى ۱۱ گانه خود را به کمیته مزبور براى حل مشکل کنونى پارک ملى دریاچه ارومیه داده است.

وى یادآور مى شود: حل وضع بحرانى دریاچه ارومیه تنها در داخل استان مرتفع نشده و نیازمند تصمیم گیرى هایى در سطح کلان بوده که خارج از توان این استان است.

کلانترى، کاهش نزولات جوى، پایین بودن راندمان آبیارى کشاورزى در حوزه آبریز دریاچه ارومیه( استان هاى آذربایجان غربى، شرقى و کردستان)، بهره بردارى بى رویه از سفره هاى آب زیرزمینى و تبخیر آب این دریاچه را از جمله دلایل کاهش سطح آب این دریاچه عنوان مى کند.

وى همچنین عدم تخصیص آب کافى (حقابه محیط زیست) براى تأمین نیاز بیولوژیکى این دریاچه از رودخانه ها به دلیل ساخت سدهاى متعدد در حوزه آب ریز این دریاچه را از دیگر دلایل عمده اى دانست که حیات این پهنه آبى را با خطر جدى مواجه کرده است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربى اعلام مى کند: براى حفظ وضع موجود پارک ملى دریاچه ارومیه سالانه باید ۵ میلیارد مترمکعب آب وارد این دریاچه شود در حالى که در زمان حاضر سالانه ۲‎/۵ میلیارد و حتى گاهى کمتر از این میزان نیز وارد این پهنه آبى مى شود.

وى مى افزاید: اتصال این جزایر به خشکى ادامه زیست و زادآورى موجودات زنده پارک ملى دریاچه ارومیه و بویژه پرندگان را بشدت به مخاطره انداخته است.

علل شور شدن دریاچه ارومیه

دریاچه ارومیه یکى از دریاچه هاى نادر و غیر عادى در جهان است که آب آن فوق اشباع از نمک است و از نظر اندازه، عمق، ترکیبات شیمیایى ، نوع رسوب، اکولوژى و گردش آب داراى اختصاصات ویژه اى است.

درباره علل شورى آب دریاچه ارومیه، باید از وجود سنگ هاى گچى و نمکى نئوژن در حوضه آبریز آن نام برد که مخصوصاً در بخش شمالى آن آغشته به نمک بوده و در چند جا گنبدهاى نمکى، آنها را قطع مى کند، درجه شورى آب دریاچه نیز دستخوش تغییر است.

در کف دریاچه، چشمه هایى وجود دارد که آب آنها درجه شورى آب دریاچه را پایین مى آورند. رودهاى شور نظیر تلخه رود نیز در افزایش شورى آن مؤثر هستند و عامل اصلى شورى دریاچه ارومیه معرفى شده است.

از جمله عوامل دیگر براى شورى دریاچه ارومیه، عامل تبخیر است، طبق محاسبات انجام شده، میزان تبخیر سالانه از سطح دریاچه، حدود ۱‎/۲ متر است، این مقدار با توجه به عمق متوسط دریاچه که ۶ متر است، رقم بالایى است.

لذا هر ۵ سال یکبار، آب دریاچه ارومیه توسط تبخیر، تخلیه مى شود در حالى که املاح آن در دریاچه باقى مى ماند. با توجه به عمر دریاچه ارومیه (حدود ۳۵ تا ۴۰ هزار سال)، عامل تبخیر مى تواند یکى از علل اصلى شور شدن دریاچه باشد.